همه چیز در مورد تکامل و انقراض

[IldiriM]

همه چیز در مورد تکامل و انقراض
گروهی از دانشمندان بین المللی موفق شدند با کشف دو گونه جدید از دایناسورها، خانواده این جانور منقرض شده را توسعه دهند. دانشمندان آفریقای جنوبی و انگلیسی موفق شدند استخوان های فسیلی گونه ای از این جانور ماقبل تاریخ را پیدا کنند که در ۲۵۰ میلیون سال قبل در دوره تریاسه می زیسته است. این گونه جدید دایناسور به دلیل داشتن تنها یک متر طول در طبقه " ائوکورسور پاروس" که از دسته دایناسورهای با ابعاد کوچک هستند، جای گرفته است. در این حال براساس گزارش مجله نیچر، گروهی از دانشمندان چینی با شناسایی استخوان های دایناسور عظیم الجثه ای به طول ۸ متر، ارتفاع ۵/۳ متر و وزنی در حدود هزارو۴۰۰ کیلوگرم، این جانور غول پیکر را هم به عنوان یک گونه جدید معرفی کردند. این دایناسور ۳۵ برابر سنگینتر از حداکثر وزنی است که تاکنون در خانواده دایناسورهای سنگین وزن "اویراپدیدائوس" دیده شده بود. بنابراین گزارش ، تاکنون تصور می شد که توسعه ویژگی های گونه ای این مخلوقات قدیمی منقرض شده، شبیه به ویژگی های پرندگان است اما این کشف جدید تردیدهایی را در این خصوص بوجود آورده است چرا که این دایناسور شباهتی به پرندگان ابتدایی از جمله "آکرئوپتریکس" (دایناسور- پرنده) ندارد

[IldiriM]

عصر یك روز پائیزی به بلوچستان رسیدم، منطقه ای كه به سبب شگفتی و طبیعت جادویی به «هندوستان كوچك» معروف است.در مسیر راه زاهدان به خاش «تفتان» با غرور هرچه تمامتر خودنمایی می كند، قله آتشفشانی نیمه خاموشی كه با خروج بخار گوگرد توده ابرهای متراكمی برفراز آن هویداست.
در این مسیر كویری، تفتان آتشفشانی با عظمتی هزاران ساله همانند تاریخ پرافتخار سرزمین و مردمش سروری می كند.
عجب آنجاست كه پیرامونش همه بیابان است و كویر، در این انتهای تنهایی و سكوت، همراه و همراز همیشگی اش باد است و خنكای نسیم، او در این خاموشی، سپیدپوش به سان نگین یاقوتی انگشتری بر صفحه پهندشت كویر بلوچستان قدعلم كرده و استوار ایستاده است.
تفتان و «خاش» را با رازهای خفته در سكوت و تاریكی مطلق غروب كویر، پشت سرگذاشتم، به قلب بلوچستان «ایرانشهر» رسیدم، شهری كه مردمانش در عین سادگی، مهربان و میهمان نوازند. اینجا از كشت و زرع خبری نیست اما در مقابل طبیعت كویری، منطقه به زیور هزاران اصله «نخل» زینت بی همتا یافته است.
صبح كه شد، پس از پیمودن حدود ۲۰۰ كیلومتر راه به سمت جنوب و خستگی ناشی از رانندگی در جاده پرپیچ و خم و خلوت از هیاهوی خودروهای عبوری، انگار كه معجزه ای در راه است، لحظه موعد نزدیك شد...
منطقه «سرباز» هدف اصلی این مسیر طولانی و كسل كننده است، تجسم دیدن «گاندوها» (نام محلی تمساح های پوزه كوتاه) خستگی را از تن به در می كند، گویی آن معجزه در حال وقوع است.
عجیب است! وعدگاه در آتش خورشید سوزان كویر خشك اطراف، مملو از انواع سبزی و درخت است، درختان خرما، انار، موز، پاپایا(خربزه درختی) و حتی انبه.
رودخانه فصلی سرباز كه در سالهای پرآبی جاری است، به سرزمینهای پیرامونی نشاط و زندگی بخشیده و منطقه را سرسبز و آباد كرده است.
خوشبختانه بر خلاف دیگر نقاط سیستان و بلوچستان در فصل پائیز امسال این منطقه شاهد بارندگی بوده و این شرایط را برای جاری شدن آب در رودخانه و آبراه های «سرباز» مهیا و مناسب كرده است.
منطقه «باهوكلات» شهرستان سرباز زیستگاه عمده تمساح های پوزه كوتاه بلوچستان و به زبان بومیان «گاندو» به شمار می آید.
اهالی با پوستی به رنگ خرما شبیه به آنچه از نخل های خود برداشت می كنند، با لهجه بلوچی كه البته فارسی را به سختی صحبت می كنند، گرد گروه ما حلقه زده و می پرسند: «حتماً برای دیدن گاندوها آمده اید؟»
این مردمان سختكوش كویر به علت دوری بیش از ۵۰۰ كیلومتری از مركز استان و مراوده محدود اجتماعی با دیگر نقاط، زبان فارسی را به دشواری تكلم می كنند . اما در مقابل و برخلاف دیگر مردمان بلوچستان واژه ها و جمله های لهجه مادری خود را تند و سریع بیان می كنند.
سرانجام با همراهی و راهنمایی چند نفر از نوجوانان كنجكاو منطقه به آبراهی رسیدیم كه به حوضچه بزرگ طبیعی منتهی می شود، در میان حیرت گروه اعزامی كه این نخستین تجربه دیدار آنان با حیوان در زیستگاه های طبیعی است، گاندوهای حوضچه بی اعتنا به شلوغی و سر و صدای همراهان ما آرام و ساكت در سطح آب شنا می كنند.
این تمساح ها آنچنان به آرامی، بی حركت و با ظرافت منحصر به فرد روی آب شنا می كنند كه گاهی بیننده فكر می كند، مرده اند، درحالی كه این حالت یكی از ویژگیهای مهم حیوان برای یافتن شكار و طعمه است.
این موجودات زیبا و دیدنی اند، برعكس دیگر گونه های همجنس خشن و ترسناك خود، بسیار آرام هستند و كمتر گزارش شده كه به انسان و محیط اجتماع حمله كنند.
بومیان محل از كنجكاوی گروه متعجب بودند، آن ها به تمساح های پوزه كوتاه علاقه مندند و به همین سبب هیچ گاه حیات زیست این حیوان را در معرض نابودی قرار نداده اند.
این مردمان حتی در سالهای خشكی آبراه ها و حوضچه های زیستگاه گاندو برای جلوگیری از انقراض آنها، این جانوران را به بركه های پر آب انتقال داده اند. آمار مردمان بومی محل حاكیست كه حدود ۲۰ تا ۳۰ تمساح پوزه كوتاه در آبراه ها و حوضچه های این منطقه زیست می كنند.
گاهی اوقات هم دیده شده حركت تمساح از یك بركه به بركه ای دیگر در مسیر سكونت انسانها موجب وحشت اهالی شده اما این جابه جایی به علت تغییر شرایط محیط زیست، كاهش آب بركه و موادغذایی طبیعی صورت می گیرد و خطری را متوجه كسی نمی كند. گاندو این تنها نوع تمساح ایرانی در واقع خزنده ای است آرام و هیچ زمان در خشكی حالت تهاجمی به خود نمی گیرد.
تمساح پوزه كوتاه خزنده منزوی و زیرك، شناگر بسیار ماهر بركه های شهرستان سرباز و چابهار استان سیستان و بلوچستان است كه حداكثر وزن آن به حدود ۷۰ كیلوگرم می رسد.
پوزه تا گردن جانور ۶۰ سانتی متر طول دارد، گاندو خزنده ای خجالتی اما صیادی ماهر و خشن است كه در فارسی «كروكودیل شاداب» نامیده می شود.
این تمساح، بزرگترین خزنده ایران و بازمانده خزندگان حدود ۲۶۵ میلیون سال پیش در زمان حیات دایناسورها است، در طول این مدت با توجه به قدرت سازگاری منحصربفرد، تغییرات اندكی یافته است. گاندو با پوزه ای پهن، ۳۴ دندان در فك بالایی و پایینی و در قسمت پشت سر در ناحیه گردن دو جفت صفحه شاخی بزرگ دارد.
این گونه، دارای پاهای كوتاه با پنج انگشت منتهی به ناخنهای بلند در پاهای جلویی و چهار انگشت منتهی به ناخنهای كوتاهتر در پاهای عقبی و پرده كامل در بین انگشتان انتهایی است.
بیشترین طول این جانور با دمی بسیار قوی كه نیمی از طول بدنش را تشكیل می دهد، به چهار تا پنج متر می رسد. زیست به صورت تنها ویژگی مهم این حیوان است، او در طول عمر خود به جز هنگام جفت گیری و بحرانهای طبیعی به صورت انفرادی و منزوی زندگی می كند . گاندو، حس قلمرویی خاصی دارد و تا حد توان از محدوده خود دفاع می كند.
تمساح پوزه كوتاه ایرانی مانند كروكودیلهای استرالیا و رودخانه نیل در كشور مصر گودالی شبیه كوزه به عمق ۳۰ سانتیمتر در زمین حفر می كند و بسته به عوامل متفاوت مثل نوع تغذیه بین ۲۰ تا ۳۵ تخم می گذارد.
نوزادان گاندو پس از ۶۵ روز هنگام خروج از تخم دارای حدود ۲۵ سانتی متر طول، رنگ زیتونی روشن بالكه های سیاه روی بدن و دم و پهلوها هستند كه با رشد آنها رنگ این لكه ها تغییر می كند.
گاندو برای تهیه غذا در اطراف رودخانه و بركه های محل زیست شبها به شكار می رود.
مصرف غذایی گاندو بطور متوسط روزانه ۱‎/۵ تا دو كیلوگرم گوشت است و به همین علت در طول روز تحرك كمتری داشته و بیشتر اوقات در حال استراحت و چرت زدن است.
شكار كردن اغلب به روش حمله ناگهانی از جلو یا هجوم از طرفین است، به علت ساختمان خاص آرواره ها، گاندو قدرت جویدن ندارد، شكار كوچك را می بلعد و شكار بزرگ را مدتی زیر آب یا آفتاب نگهداشته تا گوشت اش شل شود سپس با تكانهای سریع، آن را تكه تكه كرده و می بلعد.
گاندو حیوانی بسیار محتاط، با قدرت شنوایی و بویایی قوی برای فرار از وضعیت خطر و مخفی شدن است.
این جانور می تواند از فاصله۵۰۰ متری صدا را از پشت سر بشنود و خود را به سرعت در داخل آب پنهان كند.كروكودیل ایرانی در زمانهای مختلف، رفتارهای خاصی از خود نشان می دهد، كوچ كردن و حفركانال عمیق به طول ۱۲ تا ۱۵ متر در كنار رودخانه و بركه، از تمهیدهای این جانور به منظور كاهش اثر خشكسالی بر زندگی است.
مدیر كل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان، پدیده خشكسالی كه برای گونه های مختلف گیاهی و جانوری این استان بحرانهایی ایجاد كرده را تنها تهدید برای كاهش جمعیت این گونه تمساح معرفی می كند.
«پرویز آرامنش» می گوید: گاندو از سوی مردم خطری احساس نمی كند، اما اكنون بحران خشكسالی زندگی این جانور را به شدت در معرض تهدید قرار داده است. او افزود: گاندو یكی از ثروتهای طبیعی و خدادادی منطقه بلوچستان است كه می تواند منبع مهمی برای توسعه صنعت گردشگری سیستان و بلوچستان باشد.
وی ایجاد زیستگاه و تغذیه مصنوعی و حفاظت منطقه ای به گستره بیش از ۴۶۵ هزار كیلومتر به عنوان منطقه حفاظت شده گاندو را از اقدامهای اداره حفاظت محیط زیست در كاهش فشارهای خشكسالی بر این گونه كمیاب برشمرد.
وی ادامه داد: برای نخستین بار در كشور ایستگاه تحقیقاتی چاه نیمه دانشگاه زابل با همكاری این اداره به منظور تكثیر نسل تمساح پوزه كوتاه ایرانی فعالیت خود را آغاز كرده است.
او جلوگیری از كاهش نسل گونه های نادر، تكثیر نسل این جانوران و انجام اقدامهای علمی و پژوهشی دیگر برروی تمساح پوزه كوتاه را از اهداف مهم این برنامه ذكر كرد.
سازمان حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان در سه منطقه «باهوكلات» و رودخانه های «سرباز» و «كاجو» برای جلوگیری از نابودی نسل این خزنده كمیاب حفاظت و مراقبت از آن را برعهده گرفته است.
تمساح پوزه كوتاه با شش تنفس می كند اما توانایی ماندن و تنفس تا چندین ساعت در زیر آب را هم دارد.این جانور گوشتخوار از پرندگان، انواع ماهی و جانداران حاشیه بركه ها تغذیه می كند.
این تمساح از خانواده كروكودیل با نام علمی «كروكودیلوس پلاستریس»، (Palustris Crocodylus) و اسم انگلیسی (Mugger) و نام محلی گاندو در زیستگاه های جنوب شرقی كشور و تنها در منطقه بلوچستان زیست می كند.





گزارش: روزنامه ايران