تالار: فلسفه اسلامی

نبوغ کم نظیر محمد بن زکریای رازی (قرن نهم- دهم میلادی) در پزشکی، شیمی و علوم طبیعی آشکار و مسلم می باشد و دارای شهرت جهانی بوده است؛ اما به اندیشه ها و اهمیت فلسفی او به دلایلی کمتر پرداخته شده است و این به دلیل آن است که او از فلسفه رسمی عصر خود که فلسفه ارسطویی- نو افلاطونی بود و در بین اهل فلسفه...

استاد دانشگاه با این سوال شاگردانش را به چالش ذهنی کشاند آیا خدا هر چیزی که وجود دارد را خلق کرد؟ شاگردی با قاطعیت پاسخ داد : بله او خلق کرد استاد گفت: اگر خدا همه چیز را خلق کرد, پس او شیطان را نیز خلق کرد. چون شیطان نیز وجود دارد و مطابق قانون که کردار ما نمایانگر ماست , خدا نیز شیطان است...

-- بنام خدا چیست این کوزه ي تن ِ محصور ِ ما ! واند آن « آب ِ حواس شور ما » ! ای خداوند این خُم و کوزه ی مرا در پذیر از « فضل الله اشتری »

اول: از جمله نتايجي كه از بحث وجود ذهني بدست مي‌آيد آن است كه آنچه خارجي بودن عين ذات آن است هرگز به ذهن نمي‌آيد و هيچ‌گاه نمي‌تواند وجود ذهني داشته باشد. بنابراين، اموري مانند: حقيقت‌ هستي و حقيقت واجب‌الوجود هرگز به ذهن نخواهند آمد، زيرا در صورتي‌كه اين امور به ذهن منتقل شوند، يا با حفظ ذات خود...

منظور از اين قاعده آن است كه هرگاه وصفي ثبوتي بر واجب حمل شود و يا وصفي سلبي از او سلب گردد، جهت قضيه‌اي كه عهده‌دار اين اثبات يا سلب است، ضرورت ازليه است و نمي‌تواند،امكان خاص يا ضرورت وصفي يا حتي ضرورت ذاتي باشد. بنابراين اگر گفته مي‌شود واجب‌الوجود موجود است يا حيّ و قيوم است، همة اين محمولات به...

معمولا در كتابهاي فلسفي اين فصل با اين عنوان كه «إنيت واجب‌الوجود با ماهيتش يكي است»‌ آمده است. منظور از ماهيت در عنوان اين فصل همان اصطلاح معروف ماهيت يعني «مايقال في جواب ماهو« است ولي منظور از كلمة ماهيت در آنجا كه مي‌گويند إنيت و ماهيت واجب‌الوجود يكي است، به معناي «مابه‌الشئ هوهو» است (يعني...

هريك از مواد ثلاث يعني وجوب و امكان و امتناع به سه قسم بالذات و بالغير و بالقياس الي الغير تقسيم مي‌شوند. اگر به خاطر داشته باشيد در ابتداي بحث كه مواد ثلاث را تقسيم مي‌كرديم، گفتيم كه اين حصر عقلي است و اين تقسيم به گونه‌اي است كه محال است قسمي به آن افزوده يا از آن كاسته شود. اما تقسيم كنوني بر...

ضرورت ازلي: يعني جايي كه محمول براي ذات موضوع بي هيچ قيد و شرطي حتي وجود، ضروري باشد. اين قسم از ضرورت تنها در جايي است كه موضوع، وجودي قائم به نفس و وجود محض باشد كه هيچ شائبة عدم ونيستي در آن نباشد و ماهيتي او را محدود نكند يعني وجودِ واجب تعالي. محمول نيز صفات ذاتي او وآنچه از ذات او حكايت...

اگر به موجودات جهان نظري بيفكنيم از دو حال خارج نيستند, يا وجود براي آنها ضروري است به طوري كه حتما بايد وجود داشته باشند و در صورتي كه نباشند محال پيش مي‌آيد و يا وجود براي آنها ضروري نيست يعني اين طور نيست كه حتماً بايد وجود داشته باشند بلكه هم وجودشان ممكن است و هم نبودشان ممكن. يعني در واقع نه...

مسايل مربوط به معقولات اوليه و ثانويه را مي‌توان در ضمن مسايل وجود ذهني جاي داد. زيرا پس از آن‌كه حقيقت وجود به خارجي و ذهني تقسيم شد مي‌توان موجود ذهني را از جهت اين كه بدون واسطه يا با واسطه از خارج از ذهن حكايت مي‌كند به دو قسم تقسيم كرد: موجودي كه بي‌واسطه از خارج حكايت مي‌كند معقول اولي و...

بر بحث وجود ذهني و اين سخن كه ماهيات اشياء عيناً در ذهن موجود شوند اشكالاتي وارد شده است كه بايد به آنها پاسخ داد. اشكال اول: اگر در هنگام درك اشياء ماهيات آنها در ذهن موجود شوند اين اشكال به وجود مي‌آيند كه اگر بر فرض ماهيتي مثل جوهر را درك كنيم چون بر فرض همان ماهيت در ذهن موجود مي‌شود پس آنچه...

فلاسفه برهانهاي متعددي براي اثبات وجود ذهني آورده‌اند كه در اينجا به توضيح بعضي از آنها مي‌پردازيم: دليل اول: ما هنگامي كه به تصوراتمان نگاه مي‌كنيم، مي‌بينيم بعضي از چيزهايي را كه تصور مي‌كنيم در خارج از ذهن موجود نيستند و يا حتي محال است كه به وجود بيايند ولي در عين حال آنها را تصور مي‌كنيم....

بحث وجود ذهني از مباحث مهم و پردامنة فلسفه است كه از نتايج ارزشمند آن در بخشهاي مختلف فلسفه از جمله مباحث معاد و شناخت‌شناسي استفاده مي‌شود. فلاسفه در اين بحث دو ادعا دارند كه هردوي آنها را با برهان به اثبات مي‌رسانند. اول اينكه اشياء خارج از ذهن در ذهن انسان موجود مي‌شوند. بنابراين در ذهن موجوداتي...

تقسيم وجود في‌نفسه به وجود لنفسه و لغيرههمة ما رنگها وبوها و مزه‌ها و حجمها و اعداد و ... را مي‌شناسيم. حال سؤال ما اين است كه چه تفاوتي ميان رنگ قرمز يك گل و يا بوي خوش آن و خود آن گل وجود دارد. پاسخ آن است كه هرگز آن رنگ يا بو به طور مستقل و بدون آنكه به موجود ديگري مثل گل تكيه كنند, نمي‌توانند...

1. همان طور كه گفته شد, وجود رابط از دو طرف موضوع و محمول خارج نيست و وجودي مستقل از آن دو ندارد. بنابراين ظرف تحقق وجود رابط همان ظرف تحقق موضوع و محمول است. اگر موضوع و محمول در خارج تحقق داشتند, وجود رابط نيز در خارج تحقق دارد و اگر در ذهن تحقق داشته باشند وجود رابط نيز در ذهن محقق خواهد بود....

فصل اول: تعريف وجود به مستقل و رابط و برهان بر اثبات وجود رابط تقريباً در همة زبانها, سه نوع كلمه وجود دارد, كلماتي كه داراي معناي مستقل هستند و دلالتي بر زمان ندارد و معمولا به آنها اسم گفته مي‌شود. دوم كلماتي كه معناي مستقل دارند و بر زمان هم دلالت مي‌كنند و به آنها فعل گفته مي‌شود و بالاخره...

پيش از ورود به مباحث اين فصل يادآور مي‌شويم كه بحث از عدم در فلسفه كه موضوعش وجود است, بحثي اصيل محسوب نمي‌شود و به اصطلاح استطرادي است. حكيم سبزواري در سبب راهيابي بحث عدم به فلسفه به اين نكته اشاره مي‌كند كه اگر عدم را نشناسيم نمي‌توانيم كثرت هستي را بشناسيم, زيرا كثرت در جايي است كه بعضي از...

پس از اثبات اصالت وجود و فهم اين كه جهان محل بروز و ظهور هستي است، اين سؤال خودنمايي مي‌كند كه اين موجودات گوناگون و به ظاهر پراكنده آيا به طريقي با يكديگر ارتباط دارند كه بتوان آنها را تا حد امكان به صورت شئ يا اشياء واحدي درآورد، يا نه؟ در مقام پاسخگويي به اين سؤال در ميان متفكران سه گروه به...

ذهن انسان در برخورد با هر شيئ از اشياء پيرامونش دو مفهوم مختلف را از آنها برداشت مي‌كند، يكي مفهوم وجود و ديگري مفهوم ماهيت. يعني گاهي وجود آن شئ را در نظر مي‌آورد و مي‌گويد فلان درخت يا فلان انسان موجود است و زماني ماهيت آنرا درك مي‌كند و مي‌گويد آن شئ، درخت است يا آن يكي انسان است. سؤال از چيستي...

منظور از عنوان اين بحث آن است كه مفهومي كه از وجود در ذهن است غير از ماهيت است. يعني مفهوم وجود نه عين مفهوم ماهيت است و نه جزئي از آن. پس جنس يا فصل ماهيت هم نيست. مقصود از مفهوم وجود همان است كه در ابتداي بحث گفتيم بديهي است و بي‌نياز از تعريف است و منظور از ماهيت پاسخ ما به سؤال از چيستي اشيا...